Een paar weken geleden verscheen de eerste editie van Zeehaas, een onafhankelijk blad ("zine") voor fotografie en poëzie. Naast werk van onder meer K. Michel, Lieke Marsman en Maartje Smits vind je hierin ook een gedicht van mij, De omtrek van de hond. Lees hier meer over Zeehaas.

Iets langer geleden verschenen, en bijna 300 pagina's dikker, is de tweede editie van het "boektijdschrift" (ookwel "mook") DUF. Dit nogal hysterische (en dat bedoel ik in de beste zin van het woord) boekwerk is bedoeld voor pubers maar is minstens zo leuk voor volwassenen. Thema is ditmaal "waanwijs", oftwel: hoe ga je zo slim mogelijk om met de media, de waan van de dag. Voor DUF leverder ik een paar pagina's over film, zowel tekst als collages, onder de kop Cinewijs. Hier vind je meer informatie over deze spectaculaire uitgave.

Verjaardagskaarsjes

Het is Pasen en net als Jezus Christus ooit deed, doet mijn dvd-speler een huup-huup-barbatruc: nadat ik The Dead heb gekeken, kijk ik Birth.

The Dead is een film van John Huston, zijn laatste om precies te zijn. 'De beste James Joyce-verfilming ooit, ' volgens een vriend van mij. The Dead is namelijk het afsluitende (en volgens velen beste) verhaal uit Joyce's bundel Dubliners. (Maar dat terzijde.)

The Dead is eigenlijk een soort saaie film, zoals het verhaal van Joyce een soort saai verhaal is. Het is gemoedelijk, het kabbelt voort. We zijn op een feest in het Ierland van 1904. Het is gezellig, het is ongemakkelijk, er zijn discussies, er wordt gegeten. Er wordt een vreselijk deprimerend gedicht voorgedragen, een eeuwenoude Ierse ballade over het vreselijkste liefdesverdriet, dat ik kan horen noch lezen zonder koud te worden. (Overigens een speciale touch van Huston, dit gedicht; in Joyce's verhaal komt het niet voor.)

Maar dan - plot twist! De droefenis die Joyce door zijn verhaal vlocht, zinkt tot de bodem van een depressie. Het is een depressie met alles erop en eraan: a) een nieuw inzicht in de liefde; b) het besef dat het leven eindig is; c) sneeuwval tegen een onheilspellend donkere lucht.

Ik maak er een screenshot van, van die sneeuw die neerdaalt op een Iers kerkhof. Later die avond maak ik een screenshot van een besneeuwd kerkhof ergens in Manhattan, omstreeks 2004. Nicole Kidman staat op dat kerkhof, ze bezoekt haar overleden echtgenoot. Ik kijk Birth, een film van Jonathan Glazer. Het is moeilijk om het over die film te hebben zonder met spoilers te strooien. Ik ga het proberen.

Ik vind vooral het begin van Birth erg mooi, maar vooral omdat ik het einde al ken. Wat dan wel weer een mooie parallel vormt met Pasen: begin - einde - geboorte - dood. Een hardloper rent door Central Park. Een viaduct snijdt een ovaal uit het wit van de besneeuwde omgeving. Ik denk: wit - zwart - geboorte - dood. Ik denk ook: wat grappig, dat licht aan het einde van de tunnel, dat we associëren met de dood, zouden we dat niet net zo goed kunnen associëren met onze geboorte? Het licht aan het einde van de baarmoeder, so to speak? In krullerige letters verschijnt de titel van de film in beeld: BIRTH. (Ik maak er een screenshot van.) De hardloper rent onder een tweede viaduct door. Hij haalt het einde van de tunnel niet: hij valt neer en gaat dood.

Ik denk niet dat Birth over de dood gaat, of over geboorte, of over het compromis tussen die twee: reïncarnatie. De film gaat over (bear with me here) mensen die zich niet op hun plek voelen in het leven dat ze leiden. Anna (Kidman) heeft de dood van haar man nooit kunnen accepteren maar houdt de schijn moedig op. De tienjarige Sean, die in Anna's leven opduikt en beweert dat hij haar dode echtgenoot is, vindt geen aansluiting bij leeftijdsgenootjes, voelt zich ongemakkelijk in het arbeidersmilieu van zijn ouders.

Anna doet het licht uit. Ze komt binnen met een taart in haar handen, de vele kaarsjes oplichtend in de duisternis. Ik denk: licht - leven. De kaarsjes worden uitgeblazen: donker - dood. Jarig zijn is vieren dat je geboren bent (dat je leeft) én rouwen omdat je ouder wordt (en doodgaat).

Het feest uit The Dead wordt gegeven door twee bejaarde zussen die ongehuwd zijn gebleven. Een van de zussen zingt met wankele stem en zonder enig besef van ironie een lied dat Arrayed for the Bridal heet, "opgedoft voor de bruiloft". De bejaarde vrouw, een maagd, zal tevreden sterven. Anna, die liefde heeft gekend en verloren, rent in haar (spoiler!) bruidsjurk de (spoiler!) zee in. Meer dan over de dood gaan beide films over de illusie van de liefde.

Het oude Ierse gedicht dat in The Dead wordt voorgedragen (naar het Engels vertaald door Lady Augusta Gregory) eindigt in een hartverscheurend:

My heart is as black as the blackness of the sloe,
or as the black coal that is on the smith's forge;
or as the sole of a shoe left in white halls;
it was you put that darkness over my life.

You have taken the east from me, you have taken the west from me;
you have taken what is before me and what is behind me;
you have taken the moon, you have taken the sun from me;
and my fear is great that you have taken God from me!

Leuk, volgens Opzij mag ik mezelf als "veelbelovend" beschouwen.

Lees hier het hele nummer:

Meer vrouwen

Ik verdenk mezelf nogal eens van zelfsabotage. Die erbarmelijke langetermijnsplanning van mij, die eeuwig slechte concentratie, dat onvermogen om prioriteiten te stellen of knopen door te hakken, dat blindstaren op die dingen die er juist niet toe doen: is dat nou gewoon luiheid? Onhandigheid? Of is er toch iets anders aan de hand? Misschien vind ik het eigenlijk wel lekker, zo'n halve carrière. Misschien zie ik onbewust op tegen al die zaken die bij succes horen: de kritiek, de verantwoordelijkheid, de spotlights van de roem.

Maar dan blijken er ineens allerlei vrouwen te zijn die nee zeggen als ze gevraagd worden om hun mening te komen geven aan Van Nieuwkerks tafel, of die van Pauw en Witteman. Die nee zeggen als ze gevraagd worden voor een literair festival. Die nee zeggen tegen het schrijven van artikelen, of hele boeken.

Wie zijn toch die vrouwen die in grote getale bewezen career boosts aan hun neuzen voorbij laten gaan? Wat bezielt hen? En dat bedoel ik niet retorisch. Nee, ik vraag me echt af wat hun beweegredenen zijn. Zelf kan ik me er niets bij voorstellen namelijk, mijn heimelijke daden van zelfsabotage ten spijt.

Moeten die vrouwen "het zelf weten"? Ja. En nee. De heersende mening lijkt al een poosje te zijn dat het feminisme zijn eindstation heeft bereikt. Wie anders beweert, is gefrustreerd; een zeikerd. Of, erger: politiek correct. Intussen nemen we genoegen met een cultuur waarin het vrouwelijke perspectief systematisch ondervertegenwoordigd is. Van mij hoeft feminisme helemaal geen onderwerp van gesprek te zijn, ook ik wil niet zeuren. De oplossing is veel eenvoudiger: meer vrouwen. Meer vrouwen in de politiek, meer vrouwen in het bedrijfsleven, meer vrouwen in de wetenschap, meer boeken van vrouwen in het schap van de boekwinkel, meer films van (en mét) vrouwen in de bioscoop, meer kunst van vrouwen en meer muziek van vrouwen.

Maar vrouwen willen dus niet. Dat bleek bijvoorbeeld uit een recent item bij De wereld draait door. En op de vraag waarom er van de dertig schrijvers die deelnemen aan het Das Magazin Festival slechts vijf vrouw zijn, twitterde mede-organisator Tim de Gier dat hij door de meeste vrouwen "vriendelijk werd bedankt, zelfs na aandringen".

Ja, die vrouwen moeten het zelf weten. Maar mag ik zeggen dat ze me wel teleurstellen? Ook de mannen mogen meer hun best doen, alleen "aandringen" is blijkbaar niet genoeg. (Zo stelt blogger Michelle van Dijk voor dat ze voorbij hun eigen adresboekje te kijken.) Maar de verantwoordelijkheid voor meer diversiteit ligt natuurlijk óók bij de vrouw. Vrouwen die met hun kop op tv komen, die zich op wat voor manier dan ook uitspreken, worden - veel meer dan mannen - bekritiseerd of weggehoond. Maar zolang we ons niet wennen aan het idee dat ook vrouwen deskundig of anderszins capabel zijn, blijft dat ook zo.

Nu uit: de publicatie Confetti Generation, een initiatief van Polly's Picture Show, in samenwerking met ontwerper Xavier Fernández Fuentes en The Rietveld Society.

Ik maakte twee series voor het boekje. Bekijk deze hier.

De vrouw in de film in 2012

2012 was het jaar van de kick ass actieheldin enerzijds en de lijdende vrouw anderzijds. We zagen de vrouw aanrommelen in de liefde en in het gezinsleven. We zagen wraakengelen en prom queens; moeders en hoeren. Een terugblik.

Wat betekent emancipatie vandaag de dag? Wanneer we kijken naar de films die afgelopen jaar in Nederland verschenen, staat emancipatie anno 2012 gelijk aan vrouwen die zich als kerels gedragen. We ruilen de prinsessenjurk in voor pijl en boog, zoals Merida in Brave. We zuipen, snuiven en pikken one-night-stands op in de stripclub, zoals de bruidsmeisjes in Bachelorette. We wreken ons, Death Wish-style, zoals in The Girl with the Dragon Tattoo. Terwijl in het dagelijks leven meisjesachtige truttigheid hoogtij viert, met een veredelde Bouquetreeksroman in de bestsellerslijsten, een handwerkrevival en romantisch modebeeld, zijn onze rolmodellen van het witte doek zien mannen die vermomd zijn als lekkere wijven.

Nadat truttige helden als Batman en James Bond na recente make-overs broeierige mannen van vlees en bloed werden, verbaasde het niemand dat ook sprookjesprinses Sneeuwwitje veranderd werd in een getroebleerde superheldin. Echter, in Snow White and the Huntsman wordt de stoere titelheldin geenszins een driedimensionaal personage. Het helpt ook niet echt dat ze vertolkt wordt door de vlakke Kristen Stewart die erin faalt om Sneeuwwitje van de benodigde diepte te voorzien.

De sprookjesprinses was bij lange na niet de enige rondborstige actieheld van 2012. In animatiefilm Brave maken we kennis met Merida, die in mythisch Ierland het recht bevecht om haar eigen keuzes te maken. Stoerder dan Merida is echter Brenda Chapman. Chapman initieerde Brave, schreef het script en mocht van Pixar zelf de regie voeren, waarmee zij de eerste vrouwelijke regisseur werd die de animatiestudio in zijn meer dan twintig jaar durende carrière heeft gekend. Halverwege de opnamen werd Chapman echter vervangen - door een man. Als reden werd de dooddoener "creative differences" gegeven.

 Naast Brave leverden ook de internationale megahit The Hunger Games en Steven Soderberghs Haywire vrouwelijke helden. Lisbeth Salander, de inmiddels iconische heldin uit en Millennium-verfilming The Girl with the Dragon Tattoo, is met de stip de meest interessante van de heldinnen van 2012. Rooney Mara speelt haar als een fragiel en getraumatiseerd kindvrouwtje; geen vamp met kickboksmoves maar een echt mens, gebreken en al. Uit naam van vrouwelijke slachtoffers verklaart ze de oorlog aan verkrachters, sadisten en moordenaars, waarmee Salander in de traditie staat van het zogeheten rape and revenge-subgenre. Het gros uit dat genre mag dan pure geweldsexploitatie zijn, The Girl with the Dragon Tattoo toont een oprechte poging om te laten zien wat het gevolg is van geweld tegen vrouwen.

Maar het waren niet louter heldinnen die afgelopen jaar het witte doek bevolkten. Sterker nog, de vrouwen die geen actieheldin of wraakengel waren, gingen gebukt onder trauma's, geldzorgen en liefdesverdriet. In het klassieke melodrama The Deep Blue Sea lijdt Rachel Weisz onder het oorlogstrauma van haar echtgenoot. Een van de beste films die niemand zag, Louise Wimmer, toont de strijdbaarheid van het berooide titelpersonage. Documentaires Girl Model en Whores' Glory behandelen respectievelijk de sores van minderjarige modellen en prostituees. En dan bracht 2012 ons ook nog films over twee iconen onder de tragische heldinnen: Marilyn Monroe (vertolkt door Michelle Williams in My Week with Marilyn) en Anna Karenina (in de gelijknamige boekverfilming op bewonderenswaardige wijze tot leven gebracht door Keira Knightly). Ook noemenswaardig in dezen: het Russische Elena en de Duitse Oscar-inzending Barbara.

In de verte lijken Anna Karenina en The Deep Blue Sea misschien films over de liefde, toch is de strijd die de hoofdpersonages in deze film voeren een heel persoonlijke en eenzame. Films over liefde en relaties vonden we in 2012 eerder in de hoek van de komedie en het lichte drama. Friends with Kids faalt jammerlijk in zijn poging om een beeld te schetsen van relaties en vriendschappen anno nu. Hoofdrolspeelster Jennifer Westfeldt schreef en regisseerde deze romkom die grappig noch romantisch is en een onbedoeld deprimerende bijsmaak heeft. Ook Julie Delpy ("it girl" van de jaren 90) speelt zelf de hoofdrol in het door haar geschreven en geregisseerde 2 Days in New York. Net als voorganger 2 Days in Paris is Delpy's film even charmant als rommelig, weliswaar gespeend van grote inzichten maar pretentieloos en sfeervol. Bovendien weet Delpy op onnadrukkelijke wijze een accuraat beeld te schetsen van het chaotische gezinsleven van de moderne vrouw. Bachelorette toont ons meer nog dan Bridesmaids dat vrouwen net zo lomp, hitsig en losgeslagen als mannen kunnen zijn. Een paar sterke grappen en drie sterke hoofdrolspelers ten spijt mist dit regiedebuut van de jonge Leslye Headland richting. Ook wordt de cynische ondertoon van de film uiteindelijk wel erg makkelijk aan de kant geschoven voor een happy end. Sterker was Your Sister's Sister, van de meer ervaren indie-filmer Lynn Shelton. Met een laag budget, een cast van drie, nagenoeg één locatie en een boeiend script leverde Shelton een van de betere films van 2012 af: gevoelig, scherp en bij vlagen erg geestig. In dezelfde categorie vallen ook Take This Waltz, over de bindingsangst van een jonge vrouw, en Un amour jeunesse, het veelgeprezen Franse drama over de eerste liefde en de overweldigende gevolgen die deze kan hebben.

Opvallend genoeg werden de zes films die ik hierboven noem geregisseerd en geschreven door vrouwen. Grote studio's als Pixar mogen hun hoge budgetten dan niet graag toevertrouwen aan vrouwelijke regisseurs, in het segment van de onafhankelijk geproduceerde, goedkopere "indies" is het aantal vrouwelijke filmmakers fors aan het stijgen. 2012 was bijvoorbeeld ook het jaar dat Andrea Arnold definitief werd bijgezet in het rijtje belangrijkste Europese filmmakers van het moment. Met haar volstrekt eigenzinnige visie op Wuthering Heights bewees zij opnieuw haar talent om het persoonlijke met het universele te verenigen.

Tot mijn persoonlijke favorieten van het afgelopen jaar behoorde ook Sleeping Beauty, het regiedebuut van de Australische schrijfster Julia Leigh. Matige recensies en lage bezoekersaantallen zorgden ervoor dat dit Kubrickiaanse suspensedrama gauw in de vergetelheid raakte. Ik - en een handjevol filmcritici met mij - zag in de film echter de hand van een interessante en beloftevolle filmmaker die er niet voor terugdeinst om feministische kwesties aan te snijden. Een andere favoriet van mij was Young Adult. Deze bittere komedie over een voormalige prom queen die terugkeert naar het saaie stadje van haar jeugd had makkelijk kunnen verworden tot een Hollywood-cliché over bezinning. In plaats daarvan portretteert de film op pijnlijke wijze een vrouw die haar eigenwaarde ontleent aan wat een ander van haar vindt. De regie van Young Adult was in handen van Jason Reitman, het script werd geleverd door de briljante Diablo Cody. Cody, die al een Oscar won voor Juno en tevens verantwoordelijk was voor drie seizoenen van het prijswinnende United States of Tara, rondde recent de opnamen voor haar regiedebuut af. Dat dit vooralsnog titelloze project in 2013 uit zal komen, lijkt me stug.

Wat brengt het nieuwe jaar ons dan wel? Meer actieheldinnen? Vrouwenleed? Geforceerde pogingen om de achterhaalde romkom naar nu te vertalen? Vrouwelijke filmmakers met visie? Ik ben benieuwd.

Ook over dit onderwerp:
An A-Z of Women in Film in 2012, Indiewire
Hollywood's Year of Heroine Worschip, A.O. Scott in The New York Times

Over Sleeping Beauty:
In Defense of Julia Leigh's Sleeping Beauty, Mubi Notebook

Over Young Adult:
Interview met Diablo Cody, The Guardian

Recent verscheen een aantal nieuwe stukken van mijn hand. Ik trek niet altijd aan de bel als dat gebeurt maar bij deze doe ik eens een round-up.

Voor Hard//Hoofd trok ik de vergelijking tussen het laatste schilderij van Caravaggio en de film Adaptation, waarin Nicolas Cage scriptschrijver Charlie Kaufman vertolkt - én diens fictieve tweelingbroer. Lees hier.

Voor De Optimist dook ik in Fifty Shades of Grey en liet mijn gedachten gaan over het fenomeen "haatlezen", een term die werd gemunt in dé tv-serie van 2012: Girls. Ik maakte tevens de illustratie bij dit stuk (zie afbeelding hierboven). Lees hier.

Voor Passionate ontleedde ik twee boksfilms, waaronder het magistrale Raging Bull. Dit nummer van Passionate, dat geheel aan sport is gewijd, ligt nog in de winkels. Ik zette mijn stuk alvast op mijn blog, Basje's Kino Korner. Lees hier.

En dan staat mijn maandelijkse blog voor Kunstbeeld ook weer online. Over het idee dat kunst alleen als anekdote zou kunnen bestaan. Lees hier.

Mijn bijdage aan een samenwerking tussen Hard//Hoofd en Entrée. Thema was: NL/B-deBuren.
Lees meer op de website van Hard//Hoofd.

Voor wie de Kunstvlaai heeft gemist, hier de installatie van Polly's Picture Show, met op de voorgrond mijn drie bescheiden werkjes. Jammer was dat tijdens de opening de stroom uitviel en niet in alle lokalen weer aanging. In dit lokaal bleef het donker, alleen via de ramen viel er licht vanuit een ander lokaal naar binnen. Het maakte het wat lastig om mijn kleine werkjes te bekijken.